4-7- دسترسی ها و تأثیرات ترافیکی مجتمع ها…………………………………………………………………………………………………………………..96
4-8- رعایت حقوق همسایگی و همجواری………………………………………………………………………………………………………………………….97
نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………98
فصل پنجم: سنجش و ارزیابی اطلاعات به دست آمده در ارتباط با مجتمع های زیستی………………………………………………………………
مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….100
5-1-ارزیابی اصول و مبانی طراحی محیط مسکونی ……………………………………………………………………………………………………………..101
5-2-بررسی مسائل زیست محیطی و اکولوژیک و تأثیر آن در طراحی ……………………………………………………………………………………102
5-3-ارزیابی اطلاعات در ارتباط با طراحی بلوک های مجتمع زیستی…………………………………………………………………………………….103
5-4- ملاحظات طرح سازه ای جهت طراحی سازه مجتمع زیستی…………………………………………………………………………………………..106
5-5- ملاحظات اقتصادی……………………………………………………………………………………………………………………………………………………108
5-6- کلیات طراحی سازه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………109
5-7- سیستم سازه پیشنهادی……………………………………………………………………………………………………………………………………………..113
5-8- محاسن ساخت مجتمع های زیستی…………………………………………………………………………………………………………………………..114
نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..115
فصل ششم: طراحی مجتمع زیستی
مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..118
6-1-موقعیت طبیعی…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………119
6-2- ملزومات طراحی مجتمع زیستی ………………………………………………………………………………………………………………………………..119
6-3-اهداف مورد نظر در جانمایی واحدهای مسکونی……………………………………………………………………………………………………………122
6-4-نکات قابل توجه در طراحی سایت مجتمع زیستی…………………………………………………………………………………………………………123
6-5-الزامات طراحی فضای داخلی آپارتمانها…………………………………………………………………………………………………………………………124
نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….127
منابع…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………129
توضیحات………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….130
چکیده
رویکرد های جدید طراحی مجتمع های زیستی متکی به الگوهای جامع بین رشته ای است، که به هماهنگی جنبه های انسانی و محیطی طراحی اهمیت بیشتری داده اند. از سوی دیگر، مشکلات زندگی شهرهای بزرگ استفاده از مجموعه های متراکم را اجتناب ناپذیر ساخته است. توجه به عوامل انسانی و محیطی مؤثر در برنامه ریزی و طراحی می تواند کیفیت زندگی در مجموعه های مسکونی را ارتقاء بخشد. پرسش اصلی چگونگی ارتقاء کیفیت زندگی در مجتمع های زیستی است، بر این اساس عوامل انسانی و بستر محیطی مؤثر برارتقاء کیفیت زیست در مجموعه های مسکونی بررسی شده اند. فصل اول شامل کلیات مراحل پژوهش، هدف اصلی با عنوان ارتقاء کیفیت زندگی ساکنان از طریق توجه به پایداری اجتماعی- محیطی و چهارچوب کلی پژوهش است. فصل دوم در برگیرنده مفاهیم بنیادی پژوهش مشتمل بر سه بخش عمده است، بخش اول تعریف مجتمع زیستی، بخش دوم مفهوم کلی الزام توجه به مسائل اجتماعی، با توجه به نیازهای فردی و جمعی ساکنان در جهت ارتقاء تعامل اجتماعی است و در بخش سوم عوامل محیطی مؤثر بر کاهش مصرف انرژی و استفاده از پتانسیل های محیطی ذکر می شود. فصل سوم به بررسی نمونه های موردی اختصاص یافته تا عوامل مثبت و منفی هریک تحلیل شده و به کارگرفته شوند، فصل چهارم شناخت عوامل مؤثر بر طراحی مجتمع زیستی نام گرفته در آن شناخت بستر طرح و نیازهای کالبدی پرداخته می شود. فصل پنجم تحلیل و ارزیابی اطلاعات نام گرفته، از این طریق به بررسی اطلاعات به دست آمده و تفکیک عوامل مؤثر بر طراحی در راستای سوال اصلی پژوهش می پردازیم. فصل ششم طراحی مجتمع زیستی نام دارد، با استفاده از عوامل ذکر شده الزامات طراحی مشخص و به گزینه طراحی پرداخته می شود. در خاتمه نتیجه گیری کلی از پژوهش و منابع مورد استفاده ذکر شده است.
این تحقیق نشان می دهد مجتمع ها ی مسکونی می توانند در شرایط مناسب جوابگوی نیازها و ضرورت های محیط باشند. مجتمع ها علاوه بر استفاده برای هریک از کاربری ها جهت عملکردهای تلفیقی نیز مورد استفاده قرارگیرندو از آنها برای مرکزیت بخشیدن به فعالیت های مرتبط با یکدیگر استفاده نمود، زیرا جامعه امروزی همراه با رشد سریع شهرنشینی، تأثیر پذیری روابط درونی و بیرونی خانوار را دگرگون کرده، خواست ها و نیاز های خانوار را با شرایط متحول جامعه هدایت می کند. امروزه، فضاهای سکونتی و کارکردهای محدود خانوار باید با شرایط و امکانات قابل دسترسی انطباق یابد. به عبارت دیگر تأمین نیازها از امکانات تبعیت می کند.
کلید واژه ها:
مجتمع زیستی،اکولوژی، عوامل انسانی، تعاملات اجتماعی ،تعلق خاطر، دسترسی، صرفه جویی در انرژی

مقدمه
طراحی و اجرای هماهنگ مجموعه های مسکونی در شهرها ی پر جمعیت اهمیت خلاقیت و مهارتهای حرفه ای طراحان معمار، طراحان شهری و طراحان محیط و منظر را افزایش داده است. روابط کارفرما و سفارش دهنده مسکن از یک سو و طراح و سازنده آن از سوی دیگر که در جوامع سنتی گذشته به گونه ای روشن، ساده و مستقیم بوده است در شهر های پر جمعیت به روابطی پیچیده تبدیل شده است. از یک سو جدایی میان کارفرمای سفارش دهنده یا سرمایه گذار مجموعه ها و بهره برداران واقعی از مسکن و مجموعه های مسکونی، و از سوی دیگر گستردگی روابط میان برنامه ریزان، طراحان و مجریان مجموعه ها از دلایل ایجاد این روابطپیچیده هستند.
با بوجود آمدن این پیچیدگی ها، تشخیص نیازهای روزمره استفاده کنندگان از مسکن و تأمین آن به سهولت گذشته نمی باشد. در این خصوص تنها اتکا به تحقیق سامان یافته و دست یافتن به نیازهای قابل تعمیم جمعیت های مورد نظر می تواند مبنایی برای برنامه ریزی و فراهم آوردن مقدمات طراحی مجموعه ها باشد. در طراحی مجموعه هایی که ساکنان آینده آنها مشخص نیستند معمولاً مطالعه جمعیت های با ویژگی های فرهنگی و با شیوه زندگی مشابه تعیین کننده نیازهای ساکنین آینده است. سازگاری و هماهنگی میان عوامل انسانی و الگوهای کالبدی و محیطی می تواند منجر به طراحی محیط های مسکونی شود که وقوع رفتارهای در خور آداب زندگی جمعی و سنت سکونت ساکنین را تشویق نماید. 1
در اینپایان نامه منظور از مجموعه های مسکونی، مجموعه هایی است که تحت عناوین مختلف از جمله مسکن اجتماعی، به گونه ای یکجا و همزمان در شهر های پرجمعیت ایران از جمله تهران برنامه ریزی، طراحی و اجرا می شوند. در این گونه مجموعه ها معمولاً مالکیت بخشی از فضاهای عمومی و نیمه عمومی مشاع بوده و استفاده از آنها تابع مقررات خاص و جمعی است. مقیاس این مجموعه ها معمولاً بسیار متفاوت و از چند واحد مسکونی(مانند ساختمانهایی که به صورت تجمیع شده در یک قطعه تفکیکی ساخته می شوند)، تا ساختمانهای بلند مرتبه مسکونی(مانند مجموعه هایی چون آ.اس. پ .یا مجموعه مسکونی ستارخان) و حتی مجموعه های بزرگی که به صورت ناحیه ای از شهر درآمده اند(مانند شهرک اکباتان) متغیر است.
با توجه به اینکه تراکم مجموعه های مسکونی عامل مهمی در شکل گیری و جریان زندگی در آنهاست، مقصود از افزایش افزایش تراکم در مجموعه های مسکونی علاوه بر تعاریف عام تراکم ساختمانی، یعنی نسبت فضای ساخته شده به واحد سطح، ویا تراکم جمعیتی به معنای نسبت جمعیت به واحد سطح، که تعاریفی اعتباری و قراردادی هستند، تراکم ادراکی که مفهومی نسبی است نیز مورد نظر می باشد. تراکم ادراکی تراکمی است که مردم و ساکنین یک مجموعه با توجه به پیشینه فرهنگی و مکانی خود از آن مجموعه دریافت می کنند. بنابراین تعریف حتی یک مجموعه واحد توسط افراد با پیشینه های مختلف می تواند با تراکم های متفاوتی ادراک شود.
همچنین منظور از عوامل انسانی مجموعه ای از معیارهای اجتماعی و روانشناختی است که در ادراک و دریافت مجموعه های مسکونی و در نتیجه در برنامه ریزی و طراحی آنها مؤثر هستند.2
این پایان نامه مشتمل بر شش فصل است و بر اساس سوال اصلی پایان نامه که چگونگی بهبود کیفیت زندگی در مجتمع های زیستی با ارتقاء عوامل زیست محیطی،کاهش مصرف انرژی و عوامل اجتماعی است شکل گرفته است، مشتمل بر دو بخش عمده عوامل زیست محیطی در راستای کاهش مصرف انرژی و توجه به کیفیت طراحی جهت ارتقاء عوامل اجتماعی و انسانی می شود. درفصل اول کلیات مراحل پژوهش عنوان شده و هدف اصلی پژوهش ارتقاء کیفیت زندگی ساکنان از طریق توجه به پایداری اجتماعی و محیطی مشخص شده است، در ادامه به ضرورت و اهمیت پژوهش و روش آن پرداخته شده است. فصل دوم شامل مفاهیم و اصول بنیادی پژوهش می شود که مشتمل بر سه بخش تعریف مجتمع زیستی، مسائل اجتماعی و عوامل محیطی مأثر بر صرفه جویی انرژی و استفاده از پتانسیل های محیطی در مجتمع مطرح می شود، مطالب این فصل پایه های اصلی پایان نامه را شکل می دهند.فصل سوم به بررسی نمونه های موردی اختصاص یافته و فصل چهارم شناخت عوامل مؤثر بر طراحی مجتمع زیستی نام گرفته در این فصل عوامل محیطی و اجتماعی بستر طرح و نیازهای طراحی معماری مجتمع زیستی پرداخته می شود.فصل پنجم تحلیل و ارزیابی اطلاعات نام گرفته، که با بررسی اطلاعات به دست آمده و تفکیک عوامل بر اساس سوال اصلی پژوهش می پردازد، فصل ششم طراحی مجتمع زیستی نام دارد در این فصل با استفاده از عوامل بر شمرده شده الزامات طراحی مشخص و به گزینه طراحی پرداخته می شود. در خاتمه نتیجه گیری کلی از پژوهش و منابع و مأخذ مورد استفاده ذکر شده است.
گرچه ساختمانهای مسکونی دارای پیچیدگی هایی از لحاظ طراحی معماری و مسائل شهری می باشند،اما توجه به مسائل فرهنگی،اجتماعی و اقتصادی،همانند پرداختن به موارد تکنیکی و ساختاری از ضروریات طراحی و ساخت آنها به شمار می رود. در حال حاضر ساختمانهای مسکونی در هر نقطه ای احداث می شوند و هرگونه که خواسته شود حضور خود را بر فضای شهری تحمیل می نمایند علیرغم پیچیدگی های خاص این گونه ساختمانها شناخت صحیحی از شرایط خاص مجتمع های مسکونی وجود ندارد و بطور کلی معیارها و ضوابط طراحی و ساخت این گونه از ساختمانها مشخص نیست.
در این تحقیق با استفاده از مطالعات نظری، بررسی و تحلیل اطلاعات، نقد دیدگاههای مختلف ارائه شده در ارتباط با ساختمانهای مسکونی،مطالعات میدانی و تجزیه و تحلیل نتایج حاصل از آن بر اساس شاخص های مورد مطالعه اعم از معماری،سازه،شهرسازی،اقتصاد،ایمنی و محیط زیست صورت گرفته است.
با چنین رویکردهایی، به ارتباط بین نیاز واقعی سکونتی و ابعاد و ویژگی های اجتماعی خانوار پرداخته شده است. که ضمن پرداختن به ارتباط چنین ویژگی، فضاهای مورد نیاز سکونتی پیش بینی،و طرح مسکن اجتماعی مناسب با الگوهای زیستی ارائه گردیده است. اگر چه بررسی و تحلیل هر یک از عوامل بر شمرده شده و تبیین رابطه بین آنها می تواند راه گشای بحث های تفضیلی و دقیق بعدی باشد.
اصولاً هدف این پایان نامه ارائه راهکار نیست، بلکه هدف دست یابی به روش مناسبی است جهت پایداری هرچه بیشتر مجتمع های مسکونی و تداوم و پایداری حیات آنها، با این همه در این پایان نامه پیشنهاداتی جهت دست یابی به مطالعات بیشتر به شیوه تحقیق ارائه شده است.
فصل اول: مقدمات پژوهش
مقدمه
فصل اول به کلیات پژوهش اختصاص دارد، در واقع در این فصل چهارچوب اصلی کار شکل گرفته و در فصل های بعدی بسط می یابد. در ابتدا به طرح و الزام توجه به موضوع پژوهش پرداخته می شود. سپس پرسش اصلی که مبین خط مشی اصلی پژوهش است با عنوان چگونگی ارتقاء سطح کیفی زندگی ساکنان مجتمع زیستی با توجه به عوامل اجتماعی و محیطی مطرح می شود، سپس سوالهای فرعی از بطن سوال اصلی به تفکیک حوزه ها استخراج شده و در حوزه خود بسط می یابد، هدف کلی تحقیق در راستای پرسش اصلی تحت عنوان:
ارتقاء کیفیت زندگی اجتماعی و کاهش مصرف انرژی در مجموعه های زیستی
دو هدف فرعی با عنوان:
– افزایش تعاملات اجتماعی ساکنان در مجموعه های زیستی
– کاهش مصرف انرژی در مجتمع های زیستی با استفاده از تکنیک های مناسب طراحی
تبیین گردیده، سپس پیش فرض ها با توجه به کلیات پژوهش در راستای سوال اصلی شکل گرفته، در ادامه روش پژوهش به صورت کتابخانه ای و میدانی تفکیک شده و محدوده و مشکلات آن مطرح می شود. به این طریق می توان به گرد آوری مطالب و دسته بندی موضوعی فیش ها جهت گردآوری مطالب و نهایتاً استخراج الزامات و برنامه فیزیکی جهت طراحی مجتمع زیستی پرداخت.
در این فصل با ذکر مقدمات کلی پژوهش خط مشی اصلی تحقیق مشخص گردیده و براین مبنا می توان به دسته بندی موضوعی فیش ها جهت جمع آوری سایر فصل ها پرداخت. این پژوهش شامل 6 فصل است. فصل اول به توصیف مقدمات، فصل دوم مبانی نظری پژوهش با سه بخش معرفی مجتمع زیستی، عوامل اجتماعی و عوامل محیطی در مجتمع زیستی بسط یافته و به موضوعات اصلی پژوهش در راستای سوال اصلی تحقیق تحت عنوان،لزوم شکل گیری فضای جمعی،اهمیت زندگی اجتماعی،پیامد های حاصل از نابودی زندگی اجتماعی ،اهمیت احساس تعلق در مجتمع زیستی،عوامل انسانی شامل نیازهای فردی و اجتماعی،عوامل محیطی مؤثر بر صرفه جویی انرژی و ارتقاء کیفی زندگی ساکنان با در نظر گرفتن عوامل ماثر در طراحی دسترسی ها ، موقعیت بلوک ها،تداوم کالبدی،الزامات طراحی مجتمع زیستی بر اساس نیاز های ساکنان و قابلیت های موجود می پردازد.
سپس در فصل سوم نمونه های موردی داخلی و خارجی، مورد بحث قرار گرفته، فصل چهارم به شناخت موضوعی طراحی مجتمع زیستی، فصل پنجم به تحلیل و ارزیابی اطلاعات جهت طراحی و فصل ششم به طراحی مجتمع زیستی و الزامات آن می پردازد.
1-1-طرح موضوع
مسکن به صورت اجتماعی یا social housing نوع خاصی از مسکن است که ریشه ای تاریخی در قرن نوزدهم دارد و در تعدادی از کشور های صنعتی طی دهه های گذشته و به ویژه در سالهای بعد از جنگ جهانی دوم یکی از روشهای عمده تامین مسکن برای افراد کم درآمد و میان درآمد بوده است.
در راستای تحولات انقلاب صنعتی و رشد جمعیت رویکرد های جدیدی در برنامه ریزی و طراحی مسکن به وجود آمده است. زندگی در شهر های بزرگ استفاده از مجموعه های متراکم تر و هماهنگ با جنبه های انسانی و محیطی را القاء می کند. زیرا توجه به این عوامل می تواند زندگی در مجموعه های مسکونی را ارتقاء بخشد. هرچند طرح یک مجتمع زیستی حاص نهایی فرآیند پیچیده ای است که عناصر آن بر هم تأثیر متقابل دارند و عوامل متعددی از جمله ویژگی های فرهنگی،اجتماعی، اقتصادی و محیطی در آن مؤثرند، اما با رعایت اصول و معیارهای حاصل از پژوهش های بنیادی و کاربردی در زمینه طراحی معماری،سازه و طراحی سایت می توان امکان استفاده و البته مشروط از مجتمع های مسکونی را راه حلی واقع گرایانه و مطلوب جهت اسکان مردم و تامین سایر نیازهای مرتبط با فعالیت
های اجتماعی و محیطی در شهر های بزرگ دانست.
با بوجود آمدن این پیچیدگی ها، تشخیص نیازهای روزمره استفاده کنندگان از مسکن و تأمین آن به سهولت گذشته نمی باشد. در این خصوص تنها اتکا به تحقیق سامان یافته و دست یافتن به نیازهای قابل تعمیم جمعیت های مورد نظر می تواند مبنایی برای برنامه ریزی و فراهم آوردن مقدمات طراحی مجموعه ها باشد. در طراحی مجموعه هایی که ساکنان آینده آنها مشخص نیستند معمولاً مطالعه جمعیت های با ویژگی های فرهنگی و با شیوه زندگی مشابه تعیین کننده نیازهای ساکنین آینده است. سازگاری و هماهنگی میان عوامل انسانی و الگوهای کالبدی و محیطی می تواند منجر به طراحی محیط های مسکونی شود که وقوع رفتارهای در خور آداب زندگی جمعی و سنت سکونت ساکنین را تشویق نماید. بدین ترتیب پیش بینی ارتباطات مناسب دسترسی های سهل الوصول از الزامات حائز اهمیت طراحی خواهد بود.
از سال 1300به بعد، با تثبیت دولت و قدرت گرفتن حکومت مرکزی، روند صنعتی شدن کشور ایران به مرحله ای جدید رسید و در این راستا روند تجدد گرایی نیز اثر خود را بر ابعاد مختلف جامعه بر جای گذاشت. اولین نتایج فیزیکی این روند در محیط های شهری از سالهای 1316-1309 قابل تامل است. در این دوره اولین اقدامات بلند مرتبه سازی در مورد ساخت وزارتخانه ها و سازمانهای مختلف، در تهران صورت گرفت. جنگ جهانی دوم روند نوسازی شهر تهران را دچار وقفه ساخت، اما پس از کودتای 28 مرداد سال 1332 و با اتکا به در آمدهای روز افزون نفت، شهر نشینی رو به رونق گذاشت و برای اسکان مهاجران تدابیری اندیشیده شد.
اگرچه مجتمع سازی از سویی می تواند به بخشی از مسائل شهری نظیر کمبود زمین و مسکن تا حدی پاسخ دهد، اما این پدیده خود می تواند نگرانیهای عمده ای را نیز دامن بزند. برای مثال، فقدان ضوابط و معیارهایی برای توسعه این پدیده، خود می تواند نگرانیهای عمده ای را نیز دامن بزند. برای مثال، فقدان ضوابط و معیارهایی برای توسعه این پدیده، می تواند عوارض نامطلوبی نظیر ناهمگونی در سیمای کالبدی شهری همراه با نا سازگاریهای اجتماعی و فرهنگی را باعث گردد.
مساحت سایت مورد نظر جهت طراحی حدود 8 هکتار در محدوده منطقه 5 شهرداری تهران (شرق میدان نور)واقع شده است. موقعیت و ابعاد زمین پروژه این امکان را فراهم می آورد که در مقیاس شهری و به عنوان یک شاخص تاثیر گذار عمل کند.
از آنجا که در طرح تفضیلی کاربری این قطعه زمین فضای سبز تعریف شده و با توجه به فقدان فضاهای سبز عمومی بزرگ مقیاس در سطح این منطقه و شهر تهران به عنوان یکی از مراکز تنفس شهری تعریف شده، به همین دلیل در نظر است قسمت اعظم این سایت به فضای سبز اختصاص یابد.
در کنار این عملکرد، عملکردهای مسکونی ، تجاری و فرهنگی در این مجموعه پیش بینی شده تا با ترکیب فعالیت های گوناگونی چون سکونت،خرید،کار و تفریح در ساختاری چند عملکردی و در ارتباط با فضای سبز مجتمعی زنده و پر انرژی در مقیاس شهری به وجود آید.
ساختمانهای مسکونی می توانند در شرایط مناسب به صورت مطلوبی جوابگوی نیازها و ضرورت های محیط باشند، ساختمانهای مسکونی علاوه بر استفاده برای هریک از کاربری های مسکونی، تجاری و اداری می توانند به صورت مناسبی برای عملکردهای تلفیقی نیز مورد استفاده قرار گیرند و از انها برای مرکزیت بخشیدن به فعالیت های مرتبط با یکدیگر استفاده کرد.
1-2-پرسش اصلی
چگونه کیفیت زندگی در مجتمع های زیستی را با توجه به عوامل زیست محیطی و اجتماعی می توان ارتقاء داد؟
1-2-1-حوزه های مرتبط
1-2-1-1- مجتمع زیستی
مفهوم مجتمع های زیستی چیست؟
علت توجه به ساخت مجتمع های زیستی در ایران و جهان چیست؟
کیفیت زیست در مجتمع های زیستی در ایران چگونه ارزیابی می شود؟
1-2-1-2-عوامل اجتماعی
بستر طراحی چه تاثیری بر کالبد و ترکیب اجتماعی یک مجتمع زیستی دارند؟
چگونه با تمهیدات معمارانه می توان باعث افزایش تعاملات اجتماعی در مجتمع ها شد؟
چگونه می توان در ساکنان یک مجتمع زیستی احساس تعلق را تقویت کرد؟
نیازهای فردی و اجتماعی ساکنان مجتمع چیست؟
حریم خصوصی مورد نیاز ساکنان چگونه از فضای عمومی تفکیک می شود؟
چگونه برای ساکنان یک مجتمع زیستی می توان ایجاد هویت کرد؟
چگونه در یک مجتمع زیستی احساس مالکیت شخصی و عمومی تواماً حفظ می شود؟
چگونه امنیت فردی و عمومی در مجتمع ها را می توان تقویت کرد؟
1-2-1-3- عوامل محیطی
چگونه می توان فضاهای مسکونی مورد نیاز را در مجتمع ها را از نظر مصرف انرژی بهینه سازی کرد؟
راهکارهای کاهش مصرف انرژی در طراحی مجتمع زیستی برای رسیدن به پایداری محیطی چیست؟
چگونه می توان از اتلاف انرژی در سایت و فضاهای عمومی مجتمع جلوگیری کرد؟
چگونه از امکانات موجود در مجتمع می توان استفاده بهینه نمود؟
عوامل مؤثر بر طراحی مجتمع زیستی همساز با طبیعت چیست؟
1-3-پیشینه موضوع
در طی قرون متمادی تامین مسکن وظیفه ای فردی و در حیطه اختیار افراد به شمار می رفت. هرکسی بودجه لازم برای مسکن خود را تامین کرده و مسکن خود را می ساخت. وقوع انقلاب صنعتی در کشورهای اروپایی که با رشد صنایع، گسترش بی سابقه شهرنشینی و افزایش سریع جمعیت همراه بود، مسکن را از موضوعی فردی به مقوله ای اجتماعی مبدل ساخت. در قرن بیستم نیز مسائلی از قبیل افزایش جمعیت، نیاز به اسکان بیشتر مردم، ضرورت ساخت مجتمع های مسکونی با رویکرد زیست محیطی و ارتقاء تعاملات اجتماعی را افزایش داد.
هم راستای تحولات مدرن واحدهای زیستی مسکونی بدون در نظر گرفتن وی‍‍ژگی های خاص هر مکان فاقد هویت محیطی و بدون کارآیی اجتماعی در بستر شهری ایجاد شد، امابعد از شکست مدرنیته با الهام از طراحی سنتی جهت پایداری به جنبه های انسانی و محیطی طراحی اهمیت بیشتری داده شد تا با توجه به این عوامل زندگی در مجموعه های زیستی ارتقاء یابد. با بوجود آمدن این پیچیدگی ها، تشخیص نیازهای روزمره استفاده کنندگان از مسکن و تامین آن به سهولت گذشته نمی باشد.
احداث مجتمع های مسکونی با شیوه امروزی ابتدا در شهرهای بزرگ آمریکا و سپس اروپا آغاز شد و پس از گذشت چند دهه در کشورهای در حال توسعه نیز متداول گردید. از حدود نیم قرن قبل ساختن بناهای مسکونی در ایران آغاز گردید و اولین ساختمانهای مسکونی در تهران در حدود سالهای 1340-1330 ساخته شد.ساختن ساختمانهای مسکونی در ایران در ابتدا حاصل ضرورت های عملکردی، اجتماعی و یا توسعه شهری نبود و این امر به تقلید از شهرهای بزرگ جهان صورت گرفت.
در حقیقت گسترش غول آسای تهران از دهه 1340 به بعد، با بنای ساختمانهای بلند وزارتخانه ها و هتلهای بزرگ آغاز شد. در سالهای 57-1340 با سرمایه گذاری بانک رهنی، سازمان مسکن و وزارت مسکن، شهرکها و مجتمعهای مسکونی و بلند مرتبه در تهران احداث شدند. نخستین مجموعه مسکونی تهران، مجموعه بهجت آباد بود که در سالهای 49-1343 یعنی سالهای آغاز کار وزارت آبادانی و مسکن بنا شد. ساخت این مجموعه پس از تصویب و تدوین قانون تملک آپارتمانها در سال 1343 برای تشویق احداث ساختمانهای بلند مسکونی آغاز شد، بدین صورت ساخت و مجموعه ها و برج های مسکونی همچنان ادامه یافته و در حال حاضر مساحت زیادی از تهران را به خود اختصاص داده،
محدوده مورد نظر جهت طراحی که در شرق میدان نور تهران واقع شده است بافت شهر به صورت دانه های از هم گسیخته و در بیشتر موارد بصورت آپارتمانهای 4-5 طبقه دیده می شود. این مجموعه در بطن این بافت با تراکم بیشتر و ترکیب کاربری ها سعی در ایجاد انسجام هرچه بیشتر این بافت دارد.
1-4-پیش فرض ها
– الگوهای اقتباس شده غربی جهت طراحی مجتمع زیستی به تنهایی پاسخگو نیست و باید متناسب با خصوصیات فرهنگی- انسانی و محیطی هر جامعه و نیاز ساکنان تغییر یابد.
– با توجه به تغییر الگوهای رفتاری متناسب با نیازهای عصر حاضر، جهت انطباق با زندگی مدرن بایستی مجتمع های زیستی با در نظر گرفتن الگو های سنتی در قالبی جدید، متناسب با نیاز ساکنان طراحی شوند.
– طراحی مجتمع های زیستی باید هم راستای نیازهای ساکنان و منطبق با بستر اجتماعی محیطی مکان مجتمع باشد تا پایدار بماند.
– طراحی مجتمع های زیستی در شهر ها راه حلی است جهت جلوگیری از گسترش افقی شهرها.
– زندگی در مجتمع های زیستی می تواند باعث افزایش روابط اجتماعی شده و از انزواطلبی فردی جلوگیری می کند.
– زندگی در مجتمع های زیستی باعث انطباق فرهنگی رفتاری ساکنان در دراز مدت شده و از هم گسیختگی اجتماعی فرهنگی را تقلیل می بخشد.
– زندگی در مجتمع های زیستی باعث افزایش مشارکت عمومی ساکنان می شود.
– ساخت مجتمع زیستی با رویکرد کاهش مصرف انرژی در کلان شهر ها راه کاری است جهت رسیدن به توسعه پایدار.
1-5-اهداف پژوهش
اهداف تعیین کننده سایر گامهایی است که در تمامی مراحل بعدی کار باید برداشته شود. در راستای سوال اصلی تحقیق هدف کلی عبارتست از:
1-5-1هدف کلی
ارتقاء کیفیت زندگی اجتماعی و کاهش مصرف انرژی در مجموعه های زیستی
1-5-2-اهداف جزئی
– افزایش تعاملات اجتماعی ساکنان در مجموعه های زیستی
– کاهش مصرف انرژی در مجتمع های زیستی با استفاده از تکنیک های مناسب طراحی
1-6-ضرورت و اهمیت پژوهش
هم راستای تحولات اجتماعی- کالبدی حاصل شده در عصر حاضر عرصه های عمومی و خصوصی در مجتمع های زیستی و هماهنگی کالبدی آنها با محیط و نیازهای انسانی مخدوش و کم اهمیت فرض شده است. در این میان جدایی کالبدی این مجتمع ها شاخص تر است بر همین اساس برخی متفکرین به جهت سروسامان دادن به این عدم تعادل ها مجتمع های زیستی منطبق با نیازهای انسانی و محیطی را پیشنهاد کرده اند که با تمهیدات معمارانه به صورت یک مجتمع زیستی پایدار قابلیت اجرا می یابد. با چنین رویکردهایی، به ارتباط بین نیاز واقعی سکونتی و ابعاد و ویژگی های اجتماعی خانوار پرداخته شده است. که ضمن پرداختن به ارتباط چنین ویژگی، فضاهای مورد نیاز سکونتی پیش بینی، و طرح مسکن اجتماعی مناسب با الگوهای زیستی ارائه گردیده است. اگر چه بررسی و تحلیل هر یک از عوامل بر شمرده شده و تبیین رابطه بین آنها می تواند راه گشای بحث های تفضیلی و دقیق بعدی باشد.
در این خصوص تنها اتکا به تحقیق سامان یافته و دست یافتن به نیازهای قابل تعمیم جمعیت های مورد نظر می تواند مبنایی برای برنامه ریزی و فراهم آوردن مقدمات طراحی منطبق با محیط زیست و توجه به مسائل اجتماعی مجموعه ها باشد. در طراحی مجموعه هایی که ساکنان آینده آنها مشخص نیستند معمولاً مطالعه جمعیت ها با ویژگی های فرهنگی و شیوه زندگی مشابه تعیین کننده نیازهای ساکنین آینده است. سازگاری و هماهنگی میان عوامل انسانی و الگوهای کالبدی می تواند منجر به طراحی محیط های مسکونی شود که وقوع رفتارهای در خور آداب زندگی جمعی و سنت سکونت ساکنین را تشویق نماید. باعث رضایت و تعلق خاطر هرچه بیشتر ساکنان گردد.
1-7-روش شناسی پژوهش

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

با توجه به این امر که روش شناسی و متدولوژی پژوهش تعیین کننده میزان اعتبار آن است. بنابراین یکی از مهمترین گامها انتخاب روشی مناسب با نوع پژوهش و توجه به فرآیند رسیدن به پاسخ است.
این تحقیق با استفاده از مطالعات نظری، بررسی و تحلیل تحقیقات انجام شده است. در این زمینه، بررسی و نقد دیدگاههای مختلف ارائه شده است، در ارتباط با مجموعه های مسکونی از مطالعات میدانی و تحلیل مجتمع های زیستی و مسکونی خارجی استفاده شده است. تحلیل نتایج حاصله نیز بر اساس شاخص های مورد مطالعه اعم از مسائل زیست محیطی، اجتماعی، معماری و سازه ای بوده است.
تحلیل عوامل مؤثر برتحقیق و یافتن پاسخ های روشن به آنها می تواند از طریق پژوهشهای بنیادی و کاربردی میسر گردد. این تحقیقات می تواند از برآیند دیدگاههای متفاوت، سیاست ها، خط مشی ها ، ضوابط روشنی را جهت تصمیم گیریهای منطقی ارائه کرده و در نهایت به نظم شهری کمک نماید. در رابطه با فعالیتهای مجتمع سازی اخیر در تهران نیز، لازم بود تحقیقات و پژوهشهای بنیادی و کاربردی صورت گرفته تا نتیجه این گونه تحقیقات بتواند در کاهش عوارض و اثرات منفی این پدیده م?ثر افتد.
جهت انجام این پژوهش، روش کاربردی- بنیادی توام با توصیف انتخاب شده است. این پژوهش با مرحله تشخیص مسئله و بررسی تجربه های مقدماتی و هدف گذاری شروع شده ودر مرحله بررسی نمونه موردی و شناخت و ارزیابی اطلاعات بسط یافته و با ارائه گزینهپیشنهادی طراحی خاتمه می یابد.
1-7-1-مراحل پژوهش
دسته بندی انواع پژوهش از این جهت که تجزیه و تحلیل فرآیند پژوهش را قابل فهم تر می کند با ارزش است. دسته بندی که به طور کلی مورد توافق همگان باشد وجود ندارد، اما بر اساس موضوعات مورد بررسی متغیر های انتخاب شده بر اساس فرضیات و نحوه تجزیه و تحلیل اطلاعات، می توان روش تحقیق را دسته بندی کرد. در این مطالعه بر اساس متغیر های منتخب برای مطالعه فرضیات و روش های به کار گرفته شده در تجزیه و تحلیل اطلاعات روش تحلیلی توام با توصیف انتخاب شده است.
1-7-1-1-تکنیک های پژوهش
1-7-1-2- شیوه کتابخانه ای
شامل بررسی مقالات، طرح ها و مجلات و نشریات با توجه به روش تحقیق منابعی که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم در متن استفاده شده مرجع داده و در نهایت تمامی ماخذ مورد استفاده در انتهای کار آورده می شود.
1-7-1-3- شیوه میدانی
مهمترین بخش تحقیق را می توان در مطالعات میدانی، مشاهدات عینی و بررسی نمونه های موردی دید. در تنظیم اطلاعات تلاش گردید تا از یک سو تمامی ابعاد کالبدی – فضایی برجها مورد توجه قرار گرفته واز سوی دیگر بررسی اطلاعات به گونه ای است که پاسخگوی اهداف ارزیابی براساس معیارهای خاص تحقیق باشند.
در این مطالعه به واسطه روش تحقیق انتخابی و با توجه به فرضیات پژوهش نیاز به جمع آوری اطلاعات میدانی از ساختمانها و برج های مسکونی داخلی و تحلیل و بررسی مجتمع های زیستی خارجی بر اساس معیار های زیست محیطی و اجتماعی است.
1-8- محدوده پژوهش
ویژگی های فرهنگی و جغرافیایی ایران باعث شده تا تنوع بسیار زیادی در عرصه معماری و شهرسازی به وجود آید و نسبت به این امر نیازهای زیست محیطی و اجتماعی نسبت به موقعیت جغرافیایی و فرهنگی هر منطقه تغییر کند. با این اعتبار ابتدا تحقیقی کلی پیرامون اصول و ویژگی های شهری و سنتی ساختمانها، مجتمع های زیستی،ساختمانهای مسکونی و … انجام گرفته و به دنبال آن چند نمونه موردی داخلی و خارجی بررسی گردیده و اصول و معیارها ی حاکم بر طراحی معماری استخراج و معاصر سازی می شود. سپس در مرحله شناخت و ارزیابی اطلاعات معیارهای طراحی مشخص شده و در نهایت اصول به دست آمده در مقیاس طراحی یک مجتمع زیستی ارائه می شود.
1-8-1-مشکلات
اگرچه مجتمع سازی از سویی می تواند به بخشی از مسائل شهری نظیر کمبود زمین و مسکن تا حدی پاسخ دهد، اما این پدیده خود می تواند نگرانیهای عمده ای را نیز دامن بزند. برای مثال، فقدان ضوابط و معیارهایی برای توسعه این پدیده، خود می تواند نگرانیهای عمده ای را نیز دامن بزند. برای مثال، فقدان ضوابط و معیارهایی برای توسعه این پدیده، می تواند عوارض نامطلوبی نظیر ناهمگونی در سیمای کالبدی شهری همراه با نا سازگاریهای اجتماعی و فرهنگی را باعث گردد.
1- محدود بودن مجتمع های مسکونی که کمتر دچار تغییرو تحول شده و ویژگی های اصلی خود را حفظ کرده اند.
2- مشکلات مربوط به تهیه مدارک از مجتمع های موجود و مصاحبه با ساکنان و استفاده کنندگان.
3- کمبود کارهای تحقیقی مشابه مدون و در دسترس.
در اینپژوهش با در نظر گرفتن قیود زمانی و سایر محدودیت های موجود و به جهت متمرکز کردن انرژی در راستایی که بتواند ما را به سرانجام برساند، راهی جز محدود کردن موضوع مورد مطالعه نیست. این امر به این معنی است که صرفاً به مسایلی که در داخل محدوده ای که برای پژوش از طریق تعریف مسایل و تبیین اهداف معین پرداخته شده و سایر مسایلی که خارج از این دامنه اند مورد مطالعه قرار نگرفته است. آنچه مسلم است موضوع مورد بررسی در ایران دارای ابعاد مختلف و گسترده ای است که با مباحث مختلفی از جمله کارکردهای خدماتی، اجتماعی و مسایل محیطی و … در ارتباط است. که هر یک از آنها می توانند زمینه ساز مطالعات آینده باشند.

فصل دوم: مفاهیم و اصول بنیادی در شکل گیری مجتمع های زیستی
2-1- مجتمع زیستی
2-2- عوامل اجتماعی در مجتمع زیستی
2-3- عوامل محیطی در مجتمع زیستی
مقدمه
تحلیل مسائل مؤثر بر طراحی مجتمع زیستی و یافتن پاسخ های روشن به آنها می تواند راهگشای مناسبی در طراحی مجتمع زیستی باشد. این تحقیقات می تواند از برآیند دیدگاههای متفاوت، سیاست ها، خط مشی ها، ضوابط روشنی را جهت تصمیم گیریهای منطقی ارائه کرده و در نهایت به نظم شهری کمک نماید. برنامه ریزان شهری درایجاد و خلق فضاهای سازگار که موجب ترغیب وتقویت گروههای قومی وفرهنگی شوند، بایستی تلاش بیشتری کنند.
به گفته بارباراوارد(Barbara ward)ما باید در جستجوی راههایی باشیم تابتوانیم مجتمع های فقیرنشین رابه اماکنی مورد احترام تبدیل کنیم. این به این معنی نیست که تنها ایمنی افراد تامین شده باشد، بلکه مردم باید امکان تحرک وترقی داشته باشند. درجریان برنامه ریزی لازم است قاطعانه به تقویت نیاز مداوم انسان به عوامل محیطی و اجتماعی روی آوریم. ساکنان رابه واسطه تعلق به یک گروه اجتماعی وابسته به یک مکان، جایی که او سرشناس است، مکانی برای خود دارد و بالاخره جایی که نسبت به آن احساس مسئولیت می کند موردتوجه وبررسی قراردهیم. در برنامه ریزی محیطی نیز با در نظر گرفتن عوامل تاثیر گذار بر کاهش مصرف انرژی می توان باعث پایداری زیست محیطی در مجتمع زیستی شد.
این فصل به مفاهیم و اصول بنیادی در شکل گیری مجتمع های زیستی می پردازد. شامل سه بخش پایه ای است که اصول و چهارچوب طراحی مناسب مجتمع زیستی را مشخص می کند.
الف) معرفی مجتمع زیستی در راستای پاسخ به سوالاتی همچون چیستی مجتمع، عوامل مؤثر بر طراحی مجتمع زیستی
ب) عوامل اجتماعی در مجتمع زیستی در راستای پاسخ به سولاتی همچون چگونگی تاثیر گذاری عوامل اجتماعی در پایداری و تداوم تعاملات اجتماعی و بررسی راهکارهای معمارانه، طراحی فضاهای مطلوب در ارتباط با فراهم کردن نیازهای فردی و اجتماعی ساکنان، چگونگی هویت بخشی به مجتمع های مسکونی
ج) عوامل محیطی در مجتمع زیستی در راستای دست یابی به عوامل طراحی محیطی، مناسب با صرفه جویی مصرف انرژی فسیلی و چگونگی استفاده بهینه از پتانسیل های محیطی موجود جهت ارتقاء سطح کیفی زندگی ساکنین در مجتمع های زیستی، چگونگی استفاده از معیارهای طراحی معماری و محیطی جهت پایداری محیطی و کنترل مصرف انرژی، در انتهای با بررسی عوامل بر شمرده شده که در فصل شناخت،ارزیابی بسط داده می شود می توان به گزینه های مناسب جهت طراحی محیطی و اجتماعی مجتمع زیستی دست یافت.
2-1- مجتمع زیستی


پاسخ دهید